Masz wypełnić oświadczenie o braku dokumentów do sprawy emerytalno-rentowej, ale nie wiesz, czy wystarczy napisać, że akta zaginęły? W formularzu ZUS ERP-9 trzeba wskazać okres zatrudnienia i przyczynę braku dokumentacji, choć samo oświadczenie nie w każdej sytuacji pozwala zastąpić brakujące dowody. Znaczenie ma między innymi to, kiedy przypadał okres pracy i co dokładnie chcesz wykazać.

ERP-9 opisuje brak dokumentów, a okres pracy potwierdzają dowody
- ERP-9 służy do opisania brakujących dokumentów i przyczyny, dla której nie można ich uzyskać.
- Wpisz osobno okres zatrudnienia, pracodawcę, rodzaj i wymiar pracy oraz okres, który mają potwierdzić świadkowie.
- Zeznania świadków składa się na formularzu ERP-8; ZUS wymaga zeznań co najmniej dwóch świadków.
- Nie każdy okres można potwierdzić świadkami, a wysokości zarobków nie udowodnisz w ten sposób.
Wpisz fakty, które pozwalają odtworzyć zatrudnienie
W formularzu puste pole nie powinno zmuszać do zgadywania. Podaj dane, które pamiętasz i możesz opisać zgodnie z prawdą, zamiast wpisywać niepewne daty lub ogólne hasła w rodzaju „brak akt”. Instrukcja formularza ZUS ERP-9 wskazuje, by wypełnić go wielkimi literami, zaznaczać pola znakiem X i używać czarnego albo niebieskiego długopisu.
W części opisującej zatrudnienie wpisz okres od-do, nazwę i adres zakładu pracy, rodzaj wykonywanych czynności oraz wymiar pracy, czyli liczbę dni w tygodniu i godzin dziennie. Jeśli znasz placówkę ZUS, do której pracodawca odprowadzał składki, podaj jej nazwę i adres. Osobno określ, jaki przedział czasu mają potwierdzić świadkowie.
W rubryce o dowodach zastępczych zaznacz „TAK” i wymień, co zostało, jeśli masz na przykład umowę, legitymację służbową, wpis w starym dowodzie lub pismo od pracodawcy. W polu przyczyny opisz dlaczego dokumentów nie ma albo dlaczego nie można ich uzyskać, na przykład likwidację zakładu i bezskuteczne poszukiwania akt. Moim zdaniem właśnie ten opis, a nie sama formułka o zagubieniu dokumentów, powinien być najbardziej rzeczową częścią oświadczenia.
ERP-9 i ERP-8 pełnią dwie różne funkcje
Podobne nazwy druków łatwo pomylić, a wtedy wniosek może nie zawierać dowodu, którego oczekuje ZUS. ERP-9 wypełnia osoba ubiegająca się o świadczenie, by wyjaśnić brak dokumentacji; ERP-8 składa świadek, opisując to, co sam wie o zatrudnieniu. ZUS wskazuje, że zeznania może przyjąć na piśmie albo ustnie do protokołu w placówce, a do ich uwzględnienia potrzebuje co najmniej dwóch świadków.
| Sytuacja | Co może z tego wynikać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Brakuje świadectwa pracy, ale zachowała się umowa lub legitymacja | Może istnieć inny dokument potwierdzający zatrudnienie | Wymień go w ERP-9 i dołącz kopię lub dokument zgodnie z wymaganiami sprawy |
| Zakład zlikwidowano, a dokumentacji nie udało się odnaleźć | W określonych przypadkach ZUS dopuszcza potwierdzenie okresu zeznaniami świadków | Opisz przyczynę braku akt i dołącz zeznania co najmniej dwóch świadków na ERP-8 |
| Chcesz potwierdzić zarobki albo pracę w szczególnych warunkach | Same zeznania świadków nie potwierdzą tych okoliczności | Szukaj dokumentacji płacowej lub właściwego zaświadczenia; przy pracy szczególnej sprawdź wymagane dokumenty |
Świadek powinien wskazać, kiedy pracował z osobą składającą wniosek, jakie obowiązki ona wykonywała, w jakim wymiarze i czy praca miała charakter sezonowy albo dorywczy. Najlepiej, gdy są to byli współpracownicy, którzy potrafią opisać własną wiedzę, a nie tylko powtarzają relację wnioskodawcy.
Świadkowie nie potwierdzą każdego okresu ani zarobków
Granica nie przebiega wyłącznie między dokumentem a jego brakiem. Według informacji ZUS o zeznaniach świadków można nimi wykazywać wskazane okresy zatrudnienia sprzed 15 listopada 1991 r., a w określonych sytuacjach także inne okresy, w tym niektóre przypadki zatrudnienia młodocianego. ZUS wymienia również okresy pracy po tej dacie, gdy dokumenty zostały zniszczone wskutek powodzi w 1997, 2010 lub 2024 roku.
Tu łatwo przeoczyć różnicę między aktualną informacją a starszą instrukcją druku: dostępna instrukcja ERP-9 wymienia powodzie z 1997 i 2010 roku, natomiast strona ZUS uwzględnia też zniszczenia z 2024 roku. Jeśli brak dokumentów wiąże się z powodzią w 2024 roku, nie rezygnuj z wyjaśnienia sprawy tylko dlatego, że nie widzisz tego roku w instrukcji formularza; opisz okoliczności i potwierdź w ZUS, jakie załączniki będą potrzebne w Twojej sprawie.
Osobne ograniczenie dotyczy celu dowodu. ZUS nie uwzględnia zeznań świadków do potwierdzania pracy w szczególnych warunkach ani wysokości wynagrodzenia lub dochodu, które mają posłużyć do obliczenia emerytury, renty czy kapitału początkowego. Świadek może pomóc odtworzyć okres i charakter zwykłego zatrudnienia, lecz nie zastąpi dokumentacji płacowej.
Gdy brakuje dowodu, najpierw sprawdź, czy istnieje jego zamiennik
Brak świadectwa pracy nie zawsze oznacza, że trzeba od razu opierać się wyłącznie na zeznaniach. ZUS wymienia między innymi umowy o pracę, legitymacje ubezpieczeniowe, wpisy w dawnym dowodzie osobistym i pisma pracodawcy jako możliwe dokumenty potwierdzające zatrudnienie. Najpierw zbierz wszystkie ślady zatrudnienia, a dopiero potem wskaż, czego nie udało się uzyskać i w jakim zakresie prosisz o uwzględnienie świadków.
- Ustal dokładny okres, pracodawcę i miejsce wykonywania pracy.
- Sprawdź, czy dokumentację przejęło archiwum, następca prawny zakładu lub inna jednostka przechowująca akta.
- Opisz w ERP-9 przyczynę braku dokumentów oraz wymień posiadane dowody zastępcze.
- Jeśli sprawa mieści się w warunkach dopuszczających zeznania, dołącz ERP-8 od co najmniej dwóch świadków.
- Nie wpisuj w zeznaniach przypuszczalnych zarobków ani nie przedstawiaj świadków jako dowodu pracy szczególnej.
Przykład: jeśli brakuje świadectwa pracy z dawnego zakładu, ale zachował się list o zmianie stanowiska, wpisz list jako dowód zastępczy, a w ERP-9 wyjaśnij, dlaczego nie można uzyskać akt. Świadkowie mogą opisać okres i codzienną pracę, o ile dana sprawa mieści się w zasadach ZUS; sam list nie musi jednak potwierdzać wszystkich szczegółów zatrudnienia.
Podpisuj oświadczenie dopiero po sprawdzeniu dat i zakresu
Przed złożeniem porównaj daty wpisane w ERP-9 z tym, co podają świadkowie i zachowane dokumenty. Rozbieżność kilku miesięcy może utrudnić ocenę, czy zeznania dotyczą dokładnie tego okresu, dlatego lepiej zaznaczyć, że określonej daty nie da się ustalić z pamięci, niż tworzyć pozorną precyzję.
Oświadczenie podpisujesz pod deklaracją prawdziwości podanych informacji. Jeśli nie masz pewności, czy w Twojej sprawie ERP-9 i zeznania świadków są dopuszczalne albo jak udowodnić wynagrodzenie, skontaktuj się z ZUS lub prawnikiem przed wysłaniem dokumentów. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej.
